* ( و ما كان لنفس ان تؤمن الَّا باذن الله و يجعل الرجس على الذين لايعقلون . ) * . يعنى هيچ نفسى را نرسد كه ايمان بياورد مگر با اجازهء الهى ، و خداوند بر آنها كه تعقل نمىكنند پليدى قرار مىدهد . آيهء ديگر آيهء 22 از سورهء انفال است : . * ( ان شر الدواب عند الله الصم البكم الذين لايعقلون . ) * . بدترين جنبندگان در نزد خدا آن كران و لالانى هستند كه تعقل نمىكنند . علاوه بر اين ، قرآن در بيانات خود روشهاى عقلى را به كار مىبرد ، زيرا اولًا بسيارى از مطالب را با دليل عقلى اثبات مىكند مانند ادله اى كه براى اثبات توحيد يا معاد يا نبوت يا ابطال دليل مخالفين ذكر مىكند و اين قسمت بعداً مشروحاً ذكر خواهد شد ، و ثانياً تاريخ و سرگذشت بشر را با طرز منطقى مبنى بر روابط علَّى و معلولى قضايا تفسير مىكند . در اين زمينه آيات زيادى هست و براى نمونه اين آيات ذكر مىشود : . الف . آيهء 16 از سورهء بنى اسرائيل : . * ( و اذا اردنا ان نهلك قرية امرنا مترفيها ففسقوا فيها فحق عليها القول فدمّرناها تدميراً . ) * . يعنى آنگاه كه بخواهيم اجتماعى را هلاك سازيم ( يعنى مقدمهء هلاك يك اجتماع اين است ) افراد متنعم و تن پرور و اسرافكار آنها را مأمور و مسئول قرار مىدهيم ( يعنى آن طبقه زمام كارها را به دست مىگيرند و سررشته دار كارها مىشوند ) و آنها به فسق و فجور و شهوترانى و خوشگذرانى مىپردازند و سخن ما دربارهء آنها راست مىآيد و ما آنها را هلاك مىكنيم